Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang ngày càng hội nhập sâu rộng và các hoạt động thương mại xuyên biên giới không ngừng phát triển, việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đóng vai trò rất quan trọng trong việc thúc đẩy thương mại quốc tế và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các doanh nghiệp. Tuy nhiên, quy định hiện hành tại Việt Nam về việc bảo vệ nhãn hiệu sử dụng ngôn ngữ không thuộc bảng chữ cái Latinh vẫn đang gặp phải nhiều bất cập và cần có sự thay đổi để phù hợp hơn với bối cảnh quốc tế.
Tình trạng hiện tại: Nhãn hiệu sử dụng ngôn ngữ không phải Latinh đối diện với sự từ chối bảo vệ
Theo quy định hiện hành của Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam, các nhãn hiệu chỉ bao gồm các ký tự không phải chữ Latinh, như Chữ Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và các chữ viết khác (chẳng hạn như chữ Ả Rập), thường xuyên gặp phải rủi ro bị từ chối bảo vệ nếu không có chữ Latinh đi kèm hoặc thiếu yếu tố hình ảnh phân biệt. Quy định này được căn cứ theo Điều 74.2(a) của Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2022), trong đó khẳng định rằng “dấu hiệu là chữ cái, từ của ngôn ngữ ít phổ biến” sẽ thiếu tính phân biệt, gây khó khăn trong việc đăng ký bảo vệ nhãn hiệu.
Lý do chính dẫn đến sự từ chối bảo vệ này là việc các giám định viên tại Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam gặp khó khăn trong việc nhận diện, phát âm, và đánh giá mức độ tương đồng của các ký tự thuộc các ngôn ngữ không phải Latinh. Điều này khiến cho việc đánh giá khả năng phân biệt và sự khác biệt giữa các nhãn hiệu trở nên phức tạp hơn, dễ gây nhầm lẫn và không bảo vệ được quyền lợi hợp pháp của chủ sở hữu nhãn hiệu.
Từ chối nhãn hiệu không phải chữ Latinh: Một vấn đề cần nhìn nhận lại
Mặc dù có cơ sở kỹ thuật để từ chối bảo vệ nhãn hiệu sử dụng các ngôn ngữ không phải chữ Latinh, quy định này đã bộc lộ nhiều hạn chế và không còn phù hợp với thực tế hiện nay, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và sự phát triển mạnh mẽ của thương mại xuyên biên giới.
Không phù hợp với thực tiễn quốc tế và nguyên tắc đối ứng:
Trong khi Việt Nam từ chối bảo vệ nhãn hiệu sử dụng chữ Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, các quốc gia phát triển có hệ thống sở hữu trí tuệ mạnh như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore, và các nước Đông Nam Á như Malaysia, Thái Lan, lại sẵn sàng chấp nhận và bảo vệ nhãn hiệu của Việt Nam sử dụng chữ Latinh. Điều này tạo ra sự bất công trong việc bảo vệ sở hữu trí tuệ, đi ngược lại nguyên tắc bình đẳng và đối ứng trong quan hệ quốc tế.
Tạo rào cản cho việc xây dựng và duy trì thương hiệu toàn cầu:
Trong một nền kinh tế toàn cầu hóa, việc xây dựng và duy trì nhận diện thương hiệu toàn cầu là yếu tố quan trọng để đạt được thành công. Một thương hiệu nổi tiếng với chữ viết gốc (ví dụ như logo McDonald’s với chữ Trung Quốc) sẽ gặp khó khăn khi muốn mở rộng vào thị trường Việt Nam mà vẫn giữ nguyên sự nhất quán trong thương hiệu. Việc yêu cầu thay đổi hoặc bổ sung các yếu tố chỉ để đáp ứng yêu cầu đăng ký tại Việt Nam là không hợp lý, gây tốn kém và làm giảm hiệu quả truyền thông thương hiệu.
Cơ sở lý luận về “ngôn ngữ ít phổ biến” không còn hợp lý:
Ban đầu, quy định này dựa trên lý do khó khăn trong việc nhận dạng chữ viết không phải Latinh, nhưng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ dịch thuật, AI, và cơ sở dữ liệu ký tự, việc nhận diện và xử lý các ký tự không phải Latinh giờ đây hoàn toàn khả thi. Hơn nữa, việc học và sử dụng các ngôn ngữ như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản tại Việt Nam ngày càng trở nên phổ biến. Vì vậy, vấn đề hiện nay không phải là “không thể nhận dạng”, mà là việc sẵn sàng đầu tư vào công cụ và đào tạo để khắc phục thách thức này.
Lời kêu gọi thay đổi: Đảm bảo sự công bằng và thúc đẩy phát triển kinh tế
Chấp nhận việc đăng ký nhãn hiệu bằng chữ viết gốc của các ngôn ngữ phổ biến trong thương mại quốc tế như Trung Quốc, Hàn Quốc, và Nhật Bản không chỉ là một thay đổi trong quy định hành chính, mà là một bước đi quan trọng nhằm loại bỏ rào cản pháp lý lỗi thời, tạo dựng môi trường đầu tư công bằng và nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế. Điều này không chỉ giúp Việt Nam hòa nhập với thực tiễn quốc tế, mà còn là hành động thiết thực để thúc đẩy thương mại, đầu tư, và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng hơn.
Chính vì vậy, đã đến lúc pháp luật sở hữu trí tuệ Việt Nam cần có những bước đi mạnh mẽ và kịp thời để giải quyết vấn đề này, tạo ra một môi trường pháp lý mở rộng, thuận lợi cho doanh nghiệp trong nước và quốc tế, đồng thời thúc đẩy sự phát triển thương mại và đầu tư tại Việt Nam.
